جراحی مجدد تعویض مفصل زانو؛ چه زمانی لازم میشود؟
جراحی تعویض مفصل زانو یکی از موفقترین روشهای درمان آرتروز پیشرفته و آسیبهای شدید مفصل است. امروزه پروتزهای زانو به گونهای طراحی میشوند که سالها عملکرد مطلوبی داشته باشند و بسیاری از بیماران پس از این جراحی، بدون درد به فعالیتهای روزمره خود بازمیگردند. با این حال، مانند هر وسیله پزشکی دیگری، پروتز مفصل نیز ممکن است در برخی شرایط دچار مشکل شود و نیاز به تعویض مجدد پیدا کند.
به جراحی تعویض دوباره پروتز زانو، جراحی مجدد تعویض مفصل زانو گفته میشود. این عمل نسبت به جراحی اولیه پیچیدگی بیشتری دارد، زیرا علاوه بر خارج کردن پروتز قبلی، باید وضعیت استخوان، رباطها و بافتهای اطراف نیز بهدقت بررسی و در صورت نیاز بازسازی شوند.
در این مقاله با مهمترین دلایل انجام جراحی مجدد تعویض مفصل زانو، روند انجام عمل، دوران نقاهت و نکاتی که بیماران باید بدانند آشنا میشویم.
جراحی مجدد تعویض مفصل زانو چیست؟
در جراحی مجدد، پروتز قبلی که دیگر عملکرد مناسبی ندارد، خارج شده و با یک پروتز جدید جایگزین میشود. هدف از این جراحی، برطرف کردن علت شکست درمان اولیه، کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و بازگرداندن توانایی حرکتی بیمار است.
البته باید توجه داشت که این عمل از نظر فنی دشوارتر از تعویض اولیه مفصل زانو است و به برنامهریزی دقیق، تجهیزات تخصصی و تجربه بالای جراح نیاز دارد.
چرا جراحی مجدد تعویض مفصل زانو پیچیدهتر است؟
برخلاف جراحی اولیه که استخوان و بافتهای اطراف معمولاً شرایط مناسبی دارند، در جراحی مجدد پزشک با چالشهای بیشتری روبهرو است. در بسیاری از بیماران، خارج کردن پروتز قبلی با مقداری از دست رفتن استخوان همراه است. علاوه بر این، ممکن است استخوان اطراف پروتز به مرور زمان تحلیل رفته یا دچار پوکی شده باشد و استحکام کافی برای قرار دادن پروتز جدید وجود نداشته باشد.
در چنین شرایطی ممکن است جراح از گرافت استخوانی، قطعات فلزی تقویتی یا پروتزهای ویژه استفاده کند تا پایداری مفصل دوباره تأمین شود.
از سوی دیگر، رباطهای اطراف زانو نیز ممکن است در اثر آسیب یا جراحیهای قبلی کارایی طبیعی خود را از دست داده باشند. در این موارد، استفاده از پروتزهای پایدارتر ضروری است تا مفصل پس از عمل ثبات کافی داشته باشد.
چه عواملی باعث نیاز به جراحی مجدد تعویض مفصل زانو میشوند؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث شوند یک پروتز زانو دیگر عملکرد مطلوبی نداشته باشد. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- شل شدن پروتز
- ساییدگی یا فرسودگی قطعات پروتز
- عفونت اطراف پروتز
- شکستگی استخوان اطراف مفصل مصنوعی
- آسیب یا پارگی رباطهای زانو
- جابهجایی یا ناپایداری پروتز
- تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت
پزشک با بررسی علت اصلی، بهترین روش درمان را انتخاب میکند.
روند انجام جراحی مجدد تعویض مفصل زانو
جراحی مجدد تعویض مفصل زانو نسبت به جراحی اولیه پیچیدگی بیشتری دارد و برای هر بیمار بر اساس علت خرابی پروتز، میزان آسیب استخوان و وضعیت رباطهای زانو برنامهریزی میشود. به طور کلی، این جراحی شامل مراحل زیر است:
- ایجاد برش جراحی و دسترسی به مفصل: جراح پس از ایجاد برش مناسب روی زانو، به مفصل دسترسی پیدا کرده و وضعیت پروتز، استخوان و بافتهای اطراف را بهدقت بررسی میکند.
- خارج کردن پروتز قدیمی: تمام اجزای پروتز قبلی با دقت و با کمترین آسیب ممکن به استخوان برداشته میشوند. در این مرحله، باقیمانده سیمان استخوانی یا قطعات شلشده نیز کاملاً پاکسازی میشوند.
- بررسی علت شکست پروتز: جراح مشخص میکند که علت نیاز به جراحی مجدد چیست؛ برای مثال شل شدن پروتز، عفونت، شکستگی استخوان، ساییدگی قطعات یا ناپایداری مفصل.
- بازسازی استخوان در صورت نیاز: اگر بخشی از استخوان در اثر فرسایش، عفونت یا خارج کردن پروتز از بین رفته باشد، از گرافت استخوانی، بلوکهای فلزی یا قطعات تقویتی برای بازسازی استخوان استفاده میشود تا بستر مناسبی برای پروتز جدید ایجاد شود.
- ارزیابی رباطها و پایداری زانو: سلامت رباطهای اطراف زانو بررسی میشود. در صورتی که رباطها عملکرد مناسبی نداشته باشند، جراح از پروتزهای پایدارتر و تخصصی استفاده میکند تا ثبات مفصل حفظ شود.
- قرار دادن پروتز جدید: پروتز جدید متناسب با شرایط بیمار انتخاب و در محل مناسب قرار داده میشود. در برخی بیماران برای افزایش استحکام، از ساقههای بلندتر، قطعات تقویتی یا ایمپلنتهای مخصوص رویژن استفاده میشود تا فشار بهطور یکنواخت در استخوان توزیع شود.
- بررسی عملکرد مفصل: پیش از پایان جراحی، دامنه حرکتی، پایداری و همراستایی زانو چندین بار بررسی میشود تا از عملکرد صحیح پروتز اطمینان حاصل شود.
- بستن محل جراحی: پس از اطمینان از قرارگیری مناسب پروتز، محل جراحی شستشو داده شده و لایههای مختلف بافت بهصورت استاندارد بسته میشوند. در صورت نیاز، درن نیز برای مدت کوتاهی در محل قرار میگیرد.
اگر علت جراحی مجدد، عفونت باشد، ممکن است جراحی در دو مرحله انجام شود:
- در مرحله اول، پروتز آلوده خارج شده، بافتهای عفونی کاملاً پاکسازی میشوند و یک فاصلهدهنده حاوی آنتیبیوتیک در مفصل قرار میگیرد. سپس بیمار چند هفته تحت درمان آنتیبیوتیکی قرار میگیرد.
- پس از اطمینان از برطرف شدن عفونت، در مرحله دوم پروتز دائمی جدید جایگزین میشود.
این روش، شانس کنترل کامل عفونت و موفقیت جراحی را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
دوران نقاهت بعد از جراحی مجدد تعویض مفصل زانو چگونه است؟
بهبودی پس از جراحی مجدد معمولاً نسبت به جراحی اولیه زمان بیشتری نیاز دارد. بیمار معمولاً چند روز در بیمارستان بستری میشود و پس از ترخیص، برای مدتی از واکر یا عصا استفاده میکند تا فشار کمتری به مفصل وارد شود.
فیزیوتراپی بخش مهمی از درمان است و نقش زیادی در بازگشت دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بهبود عملکرد زانو دارد. همچنین پزشک برای پیشگیری از لخته شدن خون، داروهای رقیقکننده خون تجویز میکند که باید طبق دستور مصرف شوند.
هرچه بیمار همکاری بیشتری در انجام تمرینات توانبخشی داشته باشد، احتمال دستیابی به نتیجه بهتر نیز افزایش خواهد یافت.
آیا جراحی مجدد تعویض مفصل زانو موفقیتآمیز است؟
اگرچه جراحی مجدد از نظر فنی پیچیدهتر از تعویض اولیه است، اما در بسیاری از بیماران باعث کاهش درد، افزایش ثبات مفصل و بهبود کیفیت زندگی میشود. البته نتیجه نهایی به عواملی مانند علت خرابی پروتز، کیفیت استخوان، وجود یا عدم وجود عفونت، وضعیت عمومی بیمار و تجربه جراح بستگی دارد. به همین دلیل، بررسی دقیق پیش از عمل و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.
دکتر عباس بهراد؛ متخصص ارتوپدی و جراحیهای تخصصی زانو و لگن
اگر پس از جراحی تعویض مفصل زانو دچار درد مداوم، احساس ناپایداری، کاهش عملکرد مفصل یا علائمی مانند تورم و عفونت شدهاید، بهتر است برای بررسی علت این مشکلات به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.
دکتر عباس بهراد، متخصص ارتوپدی و جراحیهای تخصصی زانو و لگن، در زمینه تشخیص و درمان بیماریهای مفصل زانو، تعویض مفصل فعالیت دارند. ایشان با معاینه دقیق، بررسی تصویربرداریها و ارزیابی وضعیت پروتز، مناسبترین روش درمان را متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب میکنند تا در صورت امکان، عملکرد مفصل به بهترین شکل حفظ یا بازسازی شود.
